Kış Bahçesi Hazırlama

Kasım ayında balkona çıkıp "bu bitkileri ne yapacağım?" diye düşündüyseniz, doğru yerdesiniz. Kış bahçesi hazırlama aslında iki ayrı işin birleşimi: elinizdeki bitkileri soğuktan korumak ve soğukta iş gören bitkileri devreye almak. Bu ikisini karıştırdığımız için çoğu kış ya boş saksılarla ya da donmuş yapraklarla geçiyor.

Soru: Kışa hazırlığa ne zaman başlamalıyım?

Cevap sanıldığı gibi "ilk kar yağınca" değil. Ölçüt gece sıcaklıkları. Gece dereceleri düzenli olarak 10 °C'nin altına inmeye başladığında hazırlık penceresi açılır. İlk don olayından sonra yapılan müdahaleler artık kurtarma operasyonudur, hazırlık değil.

Pratik bir takvim şöyle işler:

• Erken sonbahar: Yaz bitkilerinin sökülmesi, toprağın dinlendirilmesi, kompost serimi.
• Gece 10 °C altına inince: Hassas saksıların iç mekâna ya da korunaklı köşeye taşınması.
• İlk dondan 2-3 hafta önce: Malçlama, budama kararları, sulama sisteminin boşaltılması.
• Don başladıktan sonra: Yalnızca örtü kontrolü ve kar yükü temizliği.

Soru: Bitkiyi tam olarak neden kaybediyorum, soğuktan mı?

Genellikle hayır. Kışın ölen saksı bitkilerinin büyük kısmı üç sebepten gider: kök bölgesinin donması, fazla su ve kök çürüklüğü, bir de kuru rüzgâr. Toprak üstündeki yaprak bir dona dayanabilir; ama saksı içindeki toprak kütlesi baştan sona buz olduğunda kök dokusu parçalanır ve bitki bir daha toparlanmaz.

Bu yüzden kışın koruma stratejisi "yaprağı sarmak" değil, kökü izole etmek üzerine kurulur. Saksıyı yerden yükseltmek, betonla teması kesmek, birkaç saksıyı yan yana toplayıp aralarını doldurmak, tek başına örtü örtmekten daha etkilidir.

Sulama tarafında da mantık tersine döner: bitki büyümediği için su tüketimi düşer, siz eski alışkanlıkla sularsanız toprak sürekli ıslak kalır ve kök havasızlıktan çürür. Kışın toprağın üst 3-4 santimi kuruyana kadar bekleyin; sulama sistemleri hakkındaki ayrıntılı anlatımda geçen damlama düzeneklerini de kışın kapatıp hortumları boşaltmak gerekir, aksi halde donan su boruyu çatlatır.

Soru: Koruma yöntemlerinden hangisi bana uygun?

Hepsi her yere uymuyor. Alanınızın büyüklüğü, bitkinin dayanıklılığı ve bütçeniz kararı belirliyor.

Soru: Kışın gerçekten bir şey yetişir mi?

Yetişir, hatta bazı türler soğukta daha lezzetli olur. Ispanak, kara lahana, roka, kuzu kulağı, pırasa ve kışlık maydanoz hafif dondan sonra şeker oranını artırır. Süs tarafında ise ıtır otu değil, hercai menekşe, cinia yerine kışlık şebboy, ayrıca çuha çiçeği ve süs lahanası balkonu renkli tutar. Sonbaharda toprağa gömülen lale, nergis ve sümbül soğanları da kışı toprak altında geçirip ilkbaharda ilk çiçeği verir.

Burada kritik nokta ışık. Kışın gün uzunluğu kısaldığı için gelişme yavaşlar; bu yüzden fideleri sonbaharda, henüz sıcaklık düşmemişken kök tutturmak gerekir. Aralıkta dikilen ıspanak, ekimde dikilenin yarısı kadar bile vermez.

Soru: Toprakla ilgili ne yapmam lazım?

Kış, toprak için tamir mevsimidir. Yaz bitkileri sökülünce boşalan yatağa kompost veya iyi yanmış hayvan gübresi serip karıştırmadan bırakın; kar ve yağmur bunu aylar içinde alt katmanlara indirir. Evde ürettiğiniz organik gübreyi kullanmanın en iyi zamanı da budur, çünkü ilkbahara kadar olgunlaşmasını tamamlar.

Boş kalan yatağa fiğ, yulaf gibi bir yeşil gübre bitkisi ekmek de mümkün. Baharda toprağa gömülür, hem organik madde hem gevşek yapı bırakır. Toprağı hazırlamayla ilgili temel ilkeler bu dönemde bir kez daha okunmaya değer, çünkü kış hazırlığının yarısı aslında toprak işidir.

Soru: Budama şimdi mi yapılır?

Bu, en çok hata yapılan başlıktır. Kabaca kural: ilkbaharda çiçek açan çalıyı sonbaharda budarsanız çiçeği kesersiniz. Yapraklarını döken meyve ağaçları ve asma için kış dinlenme dönemi uygundur, ancak şiddetli don günlerinde değil, havanın nispeten yumuşadığı bir aralıkta yapılmalıdır. Hastalıklı, kırık